رئیس شورای اسلامی شهر لاهیجان از موفقیت دومین جشنواره ملی رسانه‌ای چای ایران سخن گفته و این رویداد را موفق ارزیابی کرده است اما به نظر می‌رسد پیش از هرگونه نتیجه‌گیری درباره میزان موفقیت این جشنواره، باید به چند پرسش اساسی پاسخ داده شود.
در این میان، یک مثل گیلکی به‌خوبی می‌تواند گویای بخشی از ماجرا باشد: «من‌من قربان!»
وقتی شهردار لاهیجان دبیری جشنواره‌ای را بر عهده داشته و شهرداری نیز سهم قابل‌توجهی در تأمین هزینه‌ها و اجرای آن ایفا کرده است، طبیعی است که مجموعه مدیریت شهری و اعضای شورای شهر از عملکرد این رویداد دفاع کنند؛ اما آیا اظهارنظر مثبت برگزارکنندگان و برگزارکنندگان همکار، به‌تنهایی می‌تواند ملاک موفقیت یک جشنواره باشد؟
واقعیت این است که موفقیت یک رویداد فرهنگی و رسانه‌ای را نمی‌توان صرفاً با چند جمله تمجیدآمیز یا انتشار گزارش‌های خبری از مراسم اختتامیه سنجید. ارزیابی چنین رویدادی نیازمند بررسی مجموعه‌ای از شاخص‌ها، از کیفیت برنامه‌ریزی و نحوه اجرا گرفته تا میزان مشارکت، رضایت مخاطبان، کیفیت آثار، عدالت در داوری، تناسب هزینه‌ها با دستاوردها و اثرگذاری واقعی آن است.
از انتقاد خبرنگاران تا نارضایتی شهروندان؛ حواشی جشنواره را نمی‌توان نادیده گرفت
دومین جشنواره ملی رسانه‌ای چای ایران از همان مراحل ابتدایی با انتقادهایی همراه بود. نحوه دعوت از اهالی رسانه و عدم حضور جمع قابل‌توجهی از خبرنگاران در این رویداد، یکی از نخستین موضوعاتی بود که پرسش‌هایی را درباره شیوه تعامل برگزارکنندگان با جامعه رسانه‌ای ایجاد کرد.
از سوی دیگر، طراحی و هویت بصری جشنواره نیز با انتقادهایی مواجه شد انتقادهایی که در ادامه، به نحوه اجرای برنامه‌ها و برخی جزئیات مراسم نیز تسری پیدا کرد.
ایجاد گره‌های ترافیکی و نارضایتی شماری از شهروندان از شرایط تردد در محدوده برگزاری برنامه‌ها، انتشار ویدئوهای انتقادی از سوی برخی بلاگرهای بومی و غیربومی که در آن‌ها شهروندان از نحوه برگزاری جشنواره ابراز نارضایتی می‌کردند و همچنین حواشی مربوط به اجرای برنامه موسیقی و خواننده مراسم، از جمله موضوعاتی بود که در فضای عمومی و شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا کرد.
بدیهی است وجود انتقاد یا حتی بروز حاشیه در یک رویداد، به‌تنهایی به معنای شکست آن نیست اما نمی‌توان این موارد را نادیده گرفت و بدون بررسی میزان و ابعاد آن‌ها، از موفقیت قطعی جشنواره سخن گفت.
نکته قابل تأمل‌تر اینکه تمامی این انتقادها و نواقص در حالی مطرح می‌شود که امسال شاهد دومین دوره برگزاری جشنواره بودیم؛پ یعنی برگزارکنندگان یک دوره تجربه اجرایی در اختیار داشتند و طبیعتاً انتظار می‌رفت با شناسایی ضعف‌ها و کاستی‌های سال گذشته، امسال شاهد رویدادی منسجم‌تر، حرفه‌ای‌تر و با کیفیت اجرایی بالاتری باشیم نه اینکه همچنان با مشکلاتی در برنامه‌ریزی، اطلاع‌رسانی، نحوه اجرا و مدیریت حواشی مواجه شویم. اساساً یکی از فلسفه‌های تداوم یک رویداد، بهره‌گیری از تجربه دوره‌های پیشین و ارتقای مستمر کیفیت آن است بنابراین تکرار کاستی‌ها در دومین دوره، پرسش‌های جدی‌تری درباره میزان بهره‌گیری برگزارکنندگان از تجربه سال گذشته و کیفیت برنامه‌ریزی برای این دوره ایجاد می‌کند.
جشنواره ملی با چه سهمی از مشارکت ملی؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره این رویداد، به ادعای ملی بودن آن و ترکیب برگزیدگان بازمی‌گردد.
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی خبرگزاری تسنیم، ۳۵۲ اثر رسانه‌ای به دبیرخانه دومین جشنواره ملی رسانه‌ای چای ارسال شده است. این عدد در نگاه نخست قابل توجه به نظر می‌رسد، اما برای قضاوت درباره گستره ملی جشنواره کافی نیست. باید مشخص شود این آثار از چند استان کشور ارسال شده‌اند، سهم هر استان از مجموع آثار چقدر بوده و در نهایت چه نسبتی از برگزیدگان به رسانه‌ها و فعالان خارج از استان گیلان تعلق گرفته است.
نگاهی به فهرست منتشرشده برگزیدگان نیز ضرورت انتشار جزئیات بیشتری را نشان می‌دهد. در کنار برخی آثار و چهره‌های رسانه‌ای خارج از استان، بخش بزرگی از برگزیدگان و آثار معرفی‌شده به فضای رسانه‌ای گیلان و موضوعات بومی این منطقه مرتبط هستند. جالب آنکه حتی اسامی تعدادی از خود برگزار کنندگان یا آشنایان آن‌ها نیز در جمع منتخبین دیده می‌شود. این موضوع لزوماً ایرادی به انتخاب داوران وارد نمی‌کند، اما پرسش درباره میزان مشارکت واقعی و رقابت ملی را جدی‌تر می‌سازد.
از طرفی، در فهرست نهایی اعلام‌شده، برای چند رشته از جمله رشته مستند کوتاه، موشن‌گرافیک و … برگزیده‌ای معرفی نشده است؛ موضوعی که با توجه به ادعای گستردگی جشنواره، نیازمند توضیح درباره تعداد آثار رسیده، سطح کیفی آن‌ها و دلایل انتخاب نشدن اثر برگزیده در این رشته‌هاست. گزارش تسنیم از نتایج جشنواره.
پرسش‌های مطرح‌شده درباره نحوه داوری و انتخاب آثار نیز موضوع دیگری است که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن عبور کرد. انتشار ترکیب هیئت داوران، شاخص‌های ارزیابی، جزئیات امتیازدهی و تعداد آثار شرکت‌کننده در هر رشته می‌تواند به شفاف‌سازی این بخش کمک کند و اعتماد فعالان رسانه‌ای را افزایش دهد.
هزینه‌های سنگین و دستاوردهای جشنواره؛ حساب‌وکتاب کجاست؟
موضوع دیگر، هزینه‌های برگزاری این جشنواره است. در شرایط اقتصادی فعلی کشور که مدیریت منابع مالی عمومی و اولویت‌بندی هزینه‌های شهری اهمیت دوچندانی دارد، وقتی از هزینه‌های سنگین و میلیاردی برای برگزاری یک رویداد سخن گفته می‌شود، انتظار می‌رود گزارش دقیقی از منابع مالی مصرف‌شده و دستاوردهای حاصل از آن نیز در اختیار شهروندان قرار گیرد.
این مطالبه نه به معنای مخالفت با برگزاری جشنواره‌های فرهنگی و رسانه‌ای است و نه نادیده گرفتن ظرفیت‌های ارزشمند لاهیجان در حوزه چای و گردشگری بلکه پرسش اصلی این است که منابع هزینه‌شده چه نتایج قابل‌اندازه‌گیری و پایداری برای شهر، صنعت چای، تولیدکنندگان و فعالان رسانه‌ای به همراه داشته است؟
انتشار ریز هزینه‌های اجرایی، سهم شهرداری و سایر دستگاه‌های مشارکت‌کننده، هزینه تبلیغات، برنامه‌های جانبی و گزارش دستاوردهای اقتصادی و رسانه‌ای، می‌تواند تصویر روشن‌تری از عملکرد برگزارکنندگان ارائه کند.
۲۱ خبرنگار خارجی؛ گزارش‌های بین‌المللی کجاست؟
یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در سخنان دست‌اندرکاران جشنواره، حضور رسانه‌های خارجی و انعکاس بین‌المللی ظرفیت‌های لاهیجان بوده است.
پیش از برگزاری اختتامیه، قاسم مصفا، رئیس شورای سیاست‌گذاری دومین جشنواره ملی رسانه‌ای چای، از حضور ۲۱ خبرنگار از شبکه‌ها و خبرگزاری‌های بین‌المللی خبر داده بود و نام رسانه‌هایی همچون CCTV چین، فرانس ۲۴، شینهوا، فونیکس، المنار و آناتولی نیز در میان رسانه‌های مورد اشاره قرار داشت. گزارش تسنیم درباره حضور رسانه‌های خارجی.
بی‌تردید حضور نمایندگان رسانه‌های خارجی در لاهیجان می‌تواند فرصت ارزشمندی برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری، باغ‌های چای و صنعت چای ایران باشد اما باید میان حضور خبرنگاران در یک مراسم و انتشار گزارش در رسانه‌های بین‌المللی تفاوت قائل شد.
اکنون که برگزارکنندگان از دستاوردهای بین‌المللی جشنواره سخن می‌گویند، گزارش‌های تصویری و ویدئویی، لینک مطالب منتشرشده در وب‌سایت رسانه‌های بین‌المللی و مشخص کردن تعداد رسانه‌هایی که واقعاً این رویداد را پوشش داده‌اند، مطالبه‌ای منطقی و قابل انتظار است.
اگر این پوشش رسانه‌ای در ابعاد گسترده اتفاق افتاده، انتشار مستندات آن می‌تواند بهترین پاسخ به پرسش‌ها و حتی موجب تقویت اعتبار جشنواره باشد.
موفقیت را با گزارش عملکرد بسنجیم، نه با تعریف و تمجید!
در نهایت، باید تأکید کرد که نقد عملکرد یک جشنواره به معنای زیر سؤال بردن اصل ایده برگزاری آن نیست. لاهیجان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید چای ایران، ظرفیت‌های فراوانی برای میزبانی رویدادهای ملی و بین‌المللی دارد و استمرار چنین برنامه‌هایی می‌تواند به معرفی بهتر این شهر کمک کند.
اما دقیقاً به همین دلیل، انتظار می‌رود برگزارکنندگان نیز بیش از هر چیز به کیفیت اجرا، جلب اعتماد اهالی رسانه، رعایت حقوق شهروندان و ارائه گزارش شفاف از هزینه‌ها و دستاوردها توجه کنند.
شاید بهتر باشد به‌جای اکتفا به اظهارنظرهایی درباره عالی بودن جشنواره، گزارشی جامع از عملکرد آن منتشر شود؛ گزارشی که در آن به تعداد واقعی شرکت‌کنندگان از استان‌های مختلف، ترکیب برگزیدگان، جزئیات داوری، میزان رضایت خبرنگاران و شهروندان، هزینه‌های انجام‌شده و میزان پوشش رسانه‌ای داخلی و خارجی پرداخته شود.
در چنین شرایطی، افکار عمومی می‌تواند با اتکا به اطلاعات و مستندات، درباره میزان موفقیت این رویداد قضاوت کند؛ چراکه موفقیت یک جشنواره را نه برگزارکنندگان با تعریف از عملکرد خود، بلکه خروجی واقعی آن و ارزیابی مستقل مخاطبان و ذی‌نفعان مشخص می‌کند.
دیدگاهتان را بنویسید